DÜRZILIK
Tanim
Fatimilerin halifesi el-Hakim bi-Emrillah´i ilah taniyan ve akidelerini cogunlukla Ismaili itikadina dayanan batini bir firkadir. Hareket Nestekin ed-Dürzi ile baslamistir. Misir´da ortaya cikan bu mezheb, cok gecmeden Sam´a da ulasmistir. Inanclari cesitli düsüncelerden alinmistir. Bu mezheb mensublari kendi düsüncelerini gizli tutarak kimseye aciklamazlar. Hatta kendi mensublarina bile, kirk yasini doldurduktan sonra Dürzilik prensiplerini tanirmaya baslarlar.
Ortaya cikisi ve baslica temsilcileri
Dürzi akidesi ekseni; Fatimi Halife el-Hakim bi-Emrillah lakabiyla taninan Ebu Ali el-Masur bin el-Aziz billah Bin el-Muiz Lidinillah´dir. M. 985 yilinda dogdu ve 1021 yilinda öldürülmüstür. Dengesiz davranislariyla, sert tabiatiyla taninmistir. Pek cok kisiyi sebebsiz yere iskence ederek öldürmüstür.
Bu akidenin gercek kurucusu Hamza bin Ali bin Muhammed ez-Zevzeni (H. 375-450)´dir. 408 yilinda Hakim´in ilahligini ilan etmistir. Müslümanlardaki Resulallah´in kudsiyetine olan inanca benzer bir sekilde mezheb mebsublari tarafindan takdis edilen Zevzeni, Dürzi akidesi kitablarini teli etmistir.
Nustekin lakabiyla taninan Dürzi Muhammed bin Ismail ise, Dürzilerin akidesinin kurulusu sirasinda Zevzeni ile beraber calismis olmasina ragmen, el-Hakim´in uluhiyetini zamanindan evvel 407 yilinda ilan ettigi icin Zevzeni´yi kizdirmis ve halk kendisini öldürmek isteyince Sam diyarina kacarak orada kendi mezhebini kurmustur. H. 411 ylinda öldürülmesini planladigi Hamza´nin emirlerine karsi geldi diye kendi firkasi tarafindan bile lanetlenir.
Akhram veya Ecdal lakabiyla taninan Ferganali el-Huseyn bin Haydara, Hamza Zevzeni´nin davasini yaymistir.
Misafir lakabiyla taninan Bahaddin Ebu´l-Hasan Ali bin Ahmed es-Sumuki H. 411´de Hamza´nin öldürülmesinden sonra mezhebin genisletilmesine calismis, Tenbih, Tekdir ve Azarlama Risalesi; Kötüleme ve Yardirgama Risalesi basta olmak üzere cesitli kitablar telif etmistir. Hamza ve Temimi ile koyduklari usulun devami icin mezheb icinde ictihad kapisini kapatmistir.
Ebu Ibrahim Ismail bin Hamid et-Temimi: Hamza Zevzeni´nin damadi ve en büyük yardimcisidir.
Firkanin cagdas temsilcileri
Kemal Canbolat: Lübnan´li siyasi bir liderdir. ilerici Sosyalist Partisi´ni kurdu. 1977´de öldürüldü.
Velid Canbolat: ilerici Sosyalist Partisi´nin su andaki lideri ve babasinin halifesidir.
Dr. Necib el-Asravi: Brezilya Dürzi Dernegi Baskani´dir.
Adnan Besir Redis: Avusturalya Dürzi Dernegi Baskani´dir.
Sami Makarim: Kemal Canbolat ve Dürzileri anlatan bircok eser yazmistir.
Temel düsünce ve inanislari
el-Hakim bi-Emrillah´in ilahligina inanirlar. Ölmedigini; kayboldugunu ve geri dönecegini iddia ederler.
Resulleri ve Peygamberleri inkar eder, iblis olduklarini ileri sürerler. Mesih´in, Hamza adindaki davetcileri olduguna inanirlar.
Diger din mensublarini ve özellikle Müslümanlari sevmezler, kanlarini, mallarini helal sayarlar. Dinlerinin daha önceki dinleri neshettigine inanirlar; Islam´in ibadet ve usullerini tanimazlar.
Bazi düsünürler, onlarin Hindistan´a hac etmek icin gitmelerinden dolayi akidelerinin Hindistan hukamasindan alinmis oldugunu ileri sürerler.
Ruhlarin tenasuh ettigine; mükafat veya cezanin ruhun sahibinin cesedinden cikip mesud veya mutsuz cesede girmekle gerceklestigine inanirlar.
Cenneti ve atesi inkar ederler.
Kur´an-i Kerim´in, Selman-i Farisi tarafindan uyduruldugunu, nazil olmadigini ileri sürerler. el-Munferid Bizatihi adli kendilerine has bir mushaflari var.
Inanclarinin cok eski caglara ait oldugunu ileri sürerler. Firavunlara ve eski Hindistan hukamasina mensub olduklarini belirtmekle övünürler.
Dürziler´de tarih H. 408´den sonra baslar. Bu tarih, Hamza Zevzeni´nin el-Hakim´i ilah ilan ettigi yildir. Inanclarina göre; Kiyamet, el-hakim´in tekrar dönmesiyle kopacak. O, Dürzilere önderlik ederek Kabe´yi yikacak, yeryüzündeki tüm Müslüman ve Hiristiyanlari ezecek, tüm dünyaya hakim olacak ve Müslümanlar´dan cizye alacak. Yine inanclarina göre, el-Hakim bes peygamber gönderdi. Bunlar: Hamza, Ismail, Mahmud el-Kelime, Ebu´l-Hayr ve Beha´dir.
Baskalariyla yakinlik kurmak, baskalarina sadaka vermek, yardim etmek, haram; birden fazla kadinla evlenmek ve bosanmis kadini tekrar almak yasaktir.
Dürziler baskalarini kendi dinlerine kabul etmedikleri gibi, dinlerinden bir kimsenin ayrilmasina da müsaade etmezler.
Eskiden oldugu gibi, cagdas Dürzi toplumuda iki dini gruba ayrilir:
a) Ruhaniler: Firkanin tüm sirlari bunlarin elindedir. Bunlar; baskanlar, ukaller ve ecavid olarak üce ayrilirlar.
b) Cismaniler: Bunlar dünyavi meselelerle ilgilenirler, emirler ile cahiller seklinde iki kisma ayrilirlar.
Sosyal yönden ukal seyhi ve vekillerinden baska hicbir makam tanimazlar. Bunlarda bir nevi dini derebeylik hakimdir.
Yunan felsefesinde de tartisilan ilahlarin külli akli yarattigi, bu akil yoluyla külli nefsin yaratildigi, bundan da diger mahluklarin meydana geldigi fikrine inanirlar.
Ashabi kiram hakkinda cok kötü ifadeler kullanirlar.
Gizli tutmak inanclarinin sarsilmaz bir aslidir. Fakat bu gizlilik siirlerdeki gibi gecici bir takiyye degildir; dinlerinin bir vecibesidir.
Bölgelerinde cami bulunmaz, Allah adi anilmaz. Buna ragmen bir takim cikarlar saglamak icin, Müslüman olduklarini ileri sürerler.
Dürzilerde din mükellefiyeti, akil yasi olan kirkdan sonra baslar. O yasa kadar mensublarina dinleri hakkinda hicbir sey ögretmezler.
Kitablari Mukaddes kabul ettikleri risaleleri vardir. Hikmet Risaleleri adi verdikeri bu risaleler yüzonbir adet olup, Hamza, Bahaddin ve Temimi tarafindan yazilmistir.
el-Munferid Bizatihi adi verilen bir mushaflari vardir.
en-Nukat Veddevair kitabinin müellifi ise, Abdulgaffar Takiyuddin e-Bakali´dir. H. 900 yilinda öldürülmüstür.
Misak Veliyyuzzaman: Hamza bin Ali´nin telifidir. Kirk yasina basan dürziye inanclari anlatinca bu misaka göre söz verir.
en-Nakdulhafi: Hamza bununla tüm seriatlerin ve özellikle Islam´in bes rüknünün kaldirildigini ileri sürer.
Adva Ala Meslekittevhid: Dr. Sami Makarem tarafindan yazilmistir.
Mensei
Genel olarak batinilikten ve özellikle Aristo, Eflatun ve Pisagor´un temsil ettigi Yunan felsefesinden etkilenen Dürziler, bunlari ruhi önder kabul etmislerdir.
Inanclarinin büyük bölümünü Ismaili firkasindan almislardir.
Hayatin ebediligi inancini Dehriler´den almislardir.
Bircok düsünce ve inanclarinda Budistler´den etkilenmislerdir.
Iran, Hindistan ve eki Misir felsefelerinden de etkilenmislerdir.
Etkili oldugu bölgeler
Dürziler halen Lübnan, Suriye ve Filistin´de yasiyorlar.
Lübnan´da Filistin´de yasayanlarin cogu Israil tabiyatina gecmis ve Israil ordusuna hizmet etmistir.
Brezilya, Avusturalya ve diger bazi yerlerde de dernekleri vardir.
Lübnan´da ilerici Sosyalist Partisi etrafinda örgütlenmislerdir. Lübnan´da meydana gelen ic savasta halen büyük rol oynamaktadirlar. Lübnan Müslümanlar icin oldukca tehlikeli bir düsman durumundadirlar.
(Günümüz Din Ve Fikir Hareketleri Ansiklopedisi/Kemal Hoca)
|
Dürzilik 
Loading ...
